Öğütme Öncesi Tahıl Temizleme Prosesi ve Bilinmesi Gerekenler 26.10.2016

Hasattan itibaren sofralarımıza gelene kadar pek çok aşamadan geçen buğday, gerek kalite gerekse insan sağlığı için risk teşkil eden pek çok doğal ve doğal olmayan kirleticiyle yüz yüze gelmektedir. Buğdayın una işlenmeden ve nihai ürün olarak sofralara ulaşmadan önce tüm bu kirleticilerden arındırılması son derece önemli bir konudur.
 Buğday, insan beslenmesinin en temel gıdalarından biri olan ekmeğin ana hammaddesidir. Hasattan itibaren sofralarımıza gelene kadar pek çok aşamadan geçen buğday, gerek kalite gerekse insan sağlığı için risk teşkil eden pek çok doğal ve doğal olmayan kirleticiyle yüz yüze gelmektedir. Buğdayın una işlenmeden ve nihai ürün olarak sofralara ulaşmadan önce tüm bu kirleticilerden arındırılması son derece önemli bir konudur. Günümüzde değirmenlerde bulunan temizleme ve ayıklama teknolojileri, bu temizleme işlemlerini başarıyla gerçekleştirmektedir.
Peki tahıl temizleme işlemi kaç farklı aşamadan oluşmaktadır? Bu aşamalarda hangi teknolojilerden faydalanılmaktadır? Bu teknolojilerin seçiminde ve kullanımında neler öne çıkmaktadır? Tahılın etkin temizliği neden önemlidir ve bu işlemin kaliteye ya da diğer faktörlere etkisi nedir? Tüm bu soruları ve daha fazlasını sektörün öncü teknoloji çözümleri üreticilerine yönelttik. İmaş Makine Sanayi A.Ş. Genel Müdürü Mustafa ÖZDEMİR konuyla ilgili sorularımızı yanıtladılar.

DEĞİRMENCİLİKTE TEMİZLEME VE AYIKLAMA
Değirmencilikte, öğütme işlemi öncesinde buğday, hangi temizleme ve ayıklama aşamalarından geçmektedir?
İmaş olarak değirmenciliğin tüm işletim konularını akademik ve pratik açıdan değerlendirip AR-GE mantığı içerisinde ele alıyoruz. Öncelikle depolama ve değirmencilik literatüründeki “temizleme” kavramının ne anlama geldiğini iyi bilmek gerekir. Bizim açımızdan temizleme işlemi, seçilen bir taneli üründen yabancı maddenin ayırılması ve tane üzerindeki kirliliklerin uzaklaştırılması işlemlerini kapsar.
Ayırım ve kirlilik denilince, fiziksel, kimyasal ve biyolojik tabanlı tüm faktörler birlikte düşünülmelidir. “Öğütülemez yabancı madde” diye tabir edilen materyalin, mutlaka taneden temizlenmesi gerekir. Un veya irmik değirmenciliğinde, buğday öğütmeye girmeden önce üç aşamalı temizleme işleminden geçer. Bu aşamalarda kaba ve ince temizlik gerçekleştirilir. Kaba temizleme, hedeflenen tanenin farklı metotlarla malın içinden ayrılmasıdır. İnce temizlik ise öğütmeye hazır hale getirilen tane üzerinde, öğütme ürünlerine geçmesi ve ulaşması istenmeyen tüm fazlalık ve kirlerin uzaklaştırılmasıdır. Malın değirmene girişinde işe kaba ağırlıklı temizleme ile başlanır. Öğütmeye girmeden önce baskın ince temizlik yapılır ve tane öğütmeye verilir. Un ve irmik değirmenciliğinde, bu aşamalar, POSTA, ANA ve SON temizlik diye adlandırılmaktadır.
KURU TEMİZLEME VE YIKAMA YÖNTEMİ
Buğday, yabancı maddelerden ve tarımsal ilaç gibi atıklardan en etkili şekilde nasıl temizlenir ve ayıklanır? Özellikle günümüzde en yaygın yöntem olan kuru temizleme yöntemi, yıkama yöntemiyle kıyaslandığında ne kadar başarılıdır?
Buğdayın yabancı madde ve ilaçtan nükleer serpintiye kadar karşılaşılan kirliliklerden arındırılmasında en etkili metodun yıkama olduğu bilinir. Ayırma ve kirliliklerin uzaklaştırılmasında ve tav suyu verilmesinde, yıkamanın en etkili metot olduğu bildirilmektedir.
Ancak çevre kirliliği, maliyetinin yüksekliği sebebi ile aşırı kirlilik gibi, zaruriyetin olmadığı durumlarda kuru temizlemeyi tavsiye ediyoruz. Çünkü iyi bir temizleme mekanizasyonu, diyagram ve “ayırma – temizleme etkinliği” ile teçhiz edilmiş kuru temizleme ünitesi, yaş temizleme kadar iyi, çevreci ve düşük maliyetli sonuç verebilir. Yaş temizleme sistemleri, ancak çevre sorunlarının olmadığı küçük işletmeler ile suyun çok bol, buğdayın ise çok kirli olduğu bölgelere önerilebilir.

TEMİZLEME VE AYIKLAMANIN KALİTEYE ETKİSİ
Temizleme ve ayıklama işlemlerinin un kalitesi üzerindeki etkileri hakkında neler söyleyebilirsiniz? Unda iyi kalite yakalamanın yüzde kaçlık bir bölümü, buğdayın temizlenme ve ayıklama aşamasına bağlıdır? Temizleme ve ayıklama bölümlerinin bir değirmen işletmesindeki yeri nedir?
Temizleme işlemi ile hem değirmen elemanları, hem öğütme ürünlerinin kalitesi, hem de tüketici sağlığının korunması amaçlanmaktadır. Unda kaliteyi yakalamada, öğütülen buğday partisinin yabancı madde içeriği ile kirlilik derecesi çok önemlidir. Bu bakımdan satın alma kriterleri ve gösterilen özen çok önemlidir. İkinci husus ise işletmenin kullandığı temizleme sistemi ve kullanıcının temizleme ciddiyetidir. Kötü temizlemenin olumsuz etkisi tüketici sofrasına kadar uzar. Kaliteyi etkileme düzeyi en azından % 5’tir. Oluşan müşteri memnuniyetsizliğinin ucu açık olup itibara olumsuz yansımaları olur ve süreç müşterinin “malı kaldırın” talebinden “piyasadan çekilme” durumuna kadar uzanabilir. Temizleme işlemi, bir değirmencilik işletmesinde çok önemli bir hijyen ve sanitasyon uygulamasıdır.

YENİ NESİL TEMİZLEME VE AYIKLAMA TEKNOLOJİLERİ
Temizleme ve ayıklamada kullanılan teknolojiler ve bu teknolojilerdeki son yenilikler nelerdir? Yeni nesil buğday temizleme ve ayıklama teknolojilerinde öne çıkan özellikler nelerdir?
Temizleme işleminde işletmenin bilgi birikimi, teknoloji kullanımı ile etkin ve yetkin yönetim çok önemlidir. Satın almada hammadde seçiminden başlayarak yapılacak tespitlere uygun depolama tedbirleriyle sağlam taneyi değirmen tremisine, sağlam ve hastalıksız intikal ettirmek çok önemlidir. İşletme tüm yabancı madde ve kirlilikleri giderecek temizleme imkanlarına sahip olmalıdır. Değirmen veya depo girişinde tremiden alınan malın, yüksek kapasiteli kesif temizleme makinelerinden geçirilmesi, uzun süreli depolamada entolasyon tekniğinin kullanılması, malın öğütme silolarına alınmasında renk separatörlerinden faydalanılması günümüzün öne çıkan teknolojik ihtiyaç ve gelişmeleridir.

TEKNOLOJİDE DOĞRU SEÇİM
Temizleme ve ayıklamada kullanılan teknolojilerin seçiminde dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? Doğru teknoloji seçimi nasıl ya da hangi kriterler baz alınarak yapılmalıdır?
Temizleme makinelerinde kapasite, etkinlik, sessizlik, hareketli parça azlığı, düşük enerji sarfiyatı, bakım ihtiyacı ve sıklığının düşüklüğü, etkili servis ve olumlu referanslar çok önemlidir. Doğru teknoloji seçiminde hem makine üreticileri hem de referans niteliğindeki kullanıcılarla birebir görüşmek önemlidir. Bu konu, makine üreticileri kadar değirmenciler gibi diğer taneli ürünlerle çalışan sektörler için de önemlidir.

TEKNOLOJİYİ VERİMLİ KULLANMAK
Teknolojiyi verimli kullanmak nedir? Temizleme ve ayıklama teknolojileri nasıl daha verimli kullanılabilir ve bunun avantajları nelerdir?
Eğer temizleme işleminde başarılı olmak istiyorsanız, ilk etap temizleme makinelerini iyi seçmeniz, ikinci aşama ise onları verimli kullanmanız gerekir. Teknoloji üretimi ve verimlilik açısından ülkemiz uluslararası kalite düzeyine ulaşmış durumdadır. Kullanıcıların, verimli kullanım için makine üreticisinin hazırladığı kullanım kılavuzuna uyması, kusur ve hataları üretici firma ile derhal paylaşıp düzeltici işlemleri gerçekleştirmesi gerekir. Kusur bulunduğu durumlarda iade işlemi en uygun seçenektir. Makine kullanıcılarının, işlem türü ve ürün çeşidine göre makinelerin proses akışını, akış diyagramını, debi ve etkinlik kontrollerini çok iyi yapması, kayıtlı çalışması ve işletim sürecini takip etmesi gerekir. Yukarıdaki önerilerin yerine getirilmesi ve etkin yönetim ise; ancak kurumsal bilgi birikimi, ileri bilgilere ulaşma yeteneği ve teknolojiyi kullanabilecek yetenekli ve yetişmiş elamanlarla sağlanabilir. Bu uygulamalar hem kullanım hem de hijyenik kaliteyi beraberinde getirir. Markalaşmış ve ihracat şansını kullanan değirmenlerimizde bu titizliği görebiliyoruz.

DEĞİRMENCİLERİN BEKLENTİLERİ
Günümüzde değirmencilerin temizleme teknolojileriyle ilgili beklentileri nelerdir? Size gelen talepler üzerinden bu konuyu değerlendirebilir misiniz?
Buğdayın temizlenmesinde makine imalatçıları ve diyagramcılara gelen taleplerin başında kullanım kolaylığı yer almaktadır. Bunun yanında temizleme etkinliği yüksek; düşük sayıda, çok yönlü etkili olan; mekanizasyon maliyeti düşük ve değirmende üretim, işletim ve bakım masrafları düşük temizleme makineleri talep edilmektedir. Talepler, iç ve dış kaynaklı oluşuna, öğütülecek tahıl çeşidine, değirmen işletmelerinin büyüklüğüne ve hitap ettiği sektörlere göre farklılık gösteriyor. Ayrıca talepler yıkamalı olandan kuru sisteme, 3-5 makineli olandan 20 makineli olana kadar değişiyor. Lüks una çalışan değirmenlerin ve irmik değirmenlerinin talepleri, daha kapsamlı ve yatırımı daha yüksek teknolojilere kayıyor. Firma ve ekibimiz olarak tüm talepleri alternatifleri ile değerlendiriyor, bilgilendiriyoruz.

Son olarak neler eklemek istersiniz?
Sonuç olarak temizleme işlemi, öğütme ürünlerinin pazarlama ve tüketim şekli dâhil tüm kullanım süreçlerini kapsar. Hatta işletmeleri, geri dönüşü olmayan itibar kaybı süreçlerine kadar sürükleyebilir. Değirmencilikte sanitasyon uygulamalarının ilk ve en önemli basamağıdır. Sanitasyon eksikliği, kalite ve verimliliğin ötesinde, insan sağlığı bakımından ölüme varan tehlikelere yol açabilir. Değirmencilerimiz, temizleme sistemi için makine seçiminden uygulanan diyagrama; üretimden işletim masraflarına varıncaya kadar; üretim kalitesi, verimliliği ve sanitasyon kriterlerini dikkate almalı, inşa ve yürütme işlerini, bilimselliğe uygun şekilde yetenekli elemanlar ile sürdürmelidir. İmaş A.Ş. olarak tüm değirmencilere ve tüm meslektaşlarımıza; verimli, kazançlı, bereketli, ülkemize yararlı ve hayırlı hizmetler temenni ediyoruz.